English EN

Croeso i wefan Celftastig!

Gwefan i ddysgwyr 11-14 oed ac ymarferwyr ydy hon gyda’r nod o ddarparu offer a syniadau yn seiliedig ar weithgareddau i ysbrydoli'r dysgwyr i feithrin sgiliau archwilio, creu ac ymateb i gelf. Mae’r wefan wedi ei chynllunio fesul 4 thema, gyda chyfle i edrych yn fanylach ar waith tua 4 artist dan bob thema. Mae'r gweithgareddau yn ymdrin â nifer o themâu ac yn cyfateb i amrywiol feysydd dysgu a phrofiad yn y Cwricwlwm i Gymru. Y mae'r gweithgareddau wedi eu teilwra ar gyfer camau cynnydd 3 a 4 ond gellir eu haddasu yn ôl gallu a gofynion y dysgwyr. Nid oes angen i chi gyflawni pob gweithgaredd na dilyn y drefn y cânt eu cyflwyno o fewn y themâu.

Themâu ac Artistiaid

Amgylchedd

Mary Lloyd Jones, Manon Awst, Tim Pugh a Tim Davies

Hunaniaeth

Catrin Williams, Lowri Davies a Tomos Sparnon

Diwylliant

Ann Catrin Evans, Mari Thomas, Meinir Mathias a Ruth Jên

Gwleidyddiaeth

Ifor Davies, Iwan Bala, Neale Howells a Peter Finnemore

Dan bob artist, mae tair adran

Yn yr Adran ‘Archwilio’, gallwch chi ddod o hyd i wybodaeth ar ffurf testun, llun a sain am yr artistiaid – beth sy’n eu hysbrydoli nhw, sut mae archwilio drwy arbrofi yn creu gwahanol fathau o waith, a gweld enghreifftiau o’u gwaith a’r naws a syniadau gaiff eu cyfleu ynddynt.

Yn yr Adran ‘Ymateb’, ceir adnoddau a gweithgareddau enghreifftiol y gellir eu defnyddio i ddatblygu sgiliau ymateb personol a mynegi barn y dysgwyr i weithiau Celf, gyda ffocws arbennig ar ysgogi sgiliau llythrennedd drwy werthuso ac esbonio effaith naws, emosiwn a syniadau.

Yn yr Adran ‘Creu’, fe ddewch o hyd i enghreifftiau o gynlluniau ac adnoddau y gellid eu defnyddio ar brosiectau i’w cwblhau, sy’n arbrofi gyda gwahanol dechnegau er mwyn efelychu steil yr artistiaid. Gallwch lawrlwytho ac argraffu’r adnoddau neu gallwch eu defnyddio yn rhyngweithiol ar ddyfais trwy ddarllenwr pdf yr Hwb.

Archwiliwch a mwynhewch!

Meinir Mathias

Pwy wyt ti?

Meinir Mathias ydw i.

Ble cest ti dy fagu?

Ces i fy magu yng Ngheredigion.

Disgrifia dy addysg.

Ar ôl gadael yr ysgol, astudiais i (I studied) gwrs (cwrs – course) BA a MA mewn Celfyddyd Gain (Fine Art) yng Ngholeg Celf Caerfyrddin.

Pa ddefnyddiau wyt ti’n hoffi eu defnyddio?

Dw i’n hoffi defnyddio paent a phrosesau printio intaglio yn bennaf (mostly).

Beth ydy dy ‘broses’ di?

Dw i bob amser (always) yn cario llyfr braslunio (sketchbook) bach. Dw i'n cael llawer o syniadau (ideas) trwy sgwrsio (chatting), trwy’r bobl rydw i'n cyfarfod, straeon a hanes. Yn aml (often), mae'r syniadau'n dod trwy brofiad personol (personal experience) ac o fy magwraeth (upbringing) neu'r amgylchedd (environment).

Beth yw eich cefndir?

Rwyf yn artist sy'n byw yng Ngheredigion, gorllewin Cymru. Trwy fy ngwaith, rwy'n archwilio syniadau sy'n ymwneud â chof diwylliannol, hanes, tir a phobl. Rwy'n gweithio o fy stiwdio yng ngorllewin Cymru a hefyd yn darlithio yn Ysgol Gelf Caerfyrddin. Yn dilyn gorffen cwrs BA a gradd Meistr mewn Celf Gain gan arbenigo mewn peintio a gwneud printiau, dangoswyd fy ngwaith mewn sioeau grŵp ac unigol yng Nghymru a Llundain. Mae fy nghefndir yn cynnwys gweithio gyda chwmnïau ffilm a theatr, prosiectau wedi eu hariannu gan Gyngor y Celfyddydau, comisiynau celf gyhoeddus, arddangosfeydd a darlithio.

Beth neu bwy sy’n eich ysbrydoli/yn dylanwadu arnoch chi fwyaf?

Rwyf yn cael fy ysbrydoli gan dirwedd, yr hanes a'r straeon sy'n ein cysylltu â'r tir. Mae fy mhaentiadau a fy lluniadau yn aml yn myfyrio ar gymeriadau o straeon gwerin a hanes Cymru ac yn cael eu hailddychmygu mewn arddull ramantus wedi'i chyfuno â thechnegau traddodiadol. Mae gwaith ffigurol, lliw a chyfansoddiad yn chwarae rhan bwysig yn fy mhaentiadau. Mae'r gwaith yn aml yn cyfeirio at frwydrau gwleidyddol a diwylliannol trwy hanes Cymru ac fe'u hadlewyrchir trwy naratif cyfoes. Beth sy'n fy ysbrydoli? Wel, byddwn i'n dweud mewn termau syml iawn; pobl, straeon, cymuned, hanes a thir. Rwy'n mwynhau paentiadau a phortreadau o'r 18fed ganrif a ffotograffau buddugwyr cynnar lle'r oedd cymeriadau'n gosod ac yn cyflwyno'u hunain yn eu dillad gorau, yn aml gyda gwrthrych i symboleiddio rhywbeth pwysig yn eu bywydau. Tynnais ychydig o ysbrydoliaeth o’r rhain ar gyfer rhai o fy ngweithiau diweddaraf, sef casgliad o baentiadau a phrintiau intaglio yn cynrychioli ‘Merched Beca’.

Mae llawer o weithiau celf hanesyddol a chyfoes wedi ysbrydoli a llywio fy ymarfer paentio ar hyd y blynyddoedd ond mae gweld themâu lle mae Cymru a'i phobl yn cael eu cynrychioli'n benodol wedi ysbrydoli fy themâu. Rhai o’r artistiaid sydd wedi fy ysbrydoli yw Ivor Davies, Evan Walters, Brenda Chamberlain, Ernest Zobole, Mary Lloyd Jones, Iwan Bala a Bedwyr Williams i enwi dim ond rhai.

Esboniwch y broses byddwch yn ei dilyn wrth greu eich gwaith.

Rhan gyntaf y broses yw ymchwil. Rydw i bob amser yn cario llyfr braslunio bach gyda mi. Mae syniadau'n aml yn dod i'r meddwl trwy sgwrsio gyda phobl rydw i'n cwrdd â nhw, eu straeon a'u hanes. Mae'r syniadau'n aml yn ffurfio trwy brofiad personol ac yn cysylltu â'm magwraeth neu'r amgylchedd o'm cwmpas. Bydd cyfansoddiadau ar gyfer paentiadau fel arfer yn datblygu trwy gyfres o luniadau ar raddfa fawr gyda siarcol ar bapur, gan gyfuno delweddau, syniadau, pobl rydw i wedi'u braslunio neu dynnu llun. Ar ôl i mi ddod o hyd i naratif a chyfansoddiad i weithio ohono, rwy'n datblygu'r paentiad gyda phaent olew ac efallai printiau intaglio.

Pa gyfryngau/defnyddiau rydych yn mwynhau eu defnyddio fwyaf?

Rwy'n gweithio'n bennaf gyda phaent a phrosesau printio intaglio. Yn y gorffennol rwyf wedi gweithio gydag amrywiaeth o gyfryngau fel gosodiadau amlgyfrwng a fydd yn cyfuno delweddau wedi'u paentio â sain, gwrthrychau a ffilm.

Sut mae eich gwaith wedi newid neu ei ddatblygu dros gyfnod o amser?

Dros amser, rwyf wedi datblygu mwy o ddull ffigurol tuag at fy mhaentiadau i gynnwys cymeriad a naratif. Cyfeiriaf yn aml at wrthrychau, symbolaeth, patrymau a ffabrigau gan gymryd ysbrydoliaeth o’r cartref. Yn y gorffennol, archwiliais ystod eang o ddeunyddiau a phrosesau sy'n bwysig rwy'n credu fel rhan o ddatblygiad eich ymarfer fel artist. Rwyf bob amser wedi cael fy nhynnu yn ôl at baentio olew ac yn gwerthfawrogi'r prosesau sychu'n araf fel dull o weithio. Rydw i hefyd yn gwerthfawrogi'n fawr fod printio yn broses naturiol sy'n gallu bod mor annisgwyl.

Cwblhewch y gweithgareddau hyn. Bydd y gwaith yn cael ei farcio wrth i chi fynd ymlaen. Cofiwch dynnu sgrinlun o’ch atebion i’w gadw yn eich cofnod personol.

Gweithgaredd 1

“Rhan gyntaf y broses yw ymchwil. Rydw i bob amser yn cario llyfr braslunio bach gyda mi. Mae syniadau'n aml yn dod i'r meddwl trwy sgwrsio, y bobl rydw i'n cwrdd â nhw, straeon a hanes. Mae'r syniadau'n aml yn ffurfio trwy brofiad personol ac yn cysylltu â'm magwraeth neu'r amgylchedd o'm cwmpas. Bydd cyfansoddiadau ar gyfer paentiadau fel arfer yn datblygu trwy gyfres o luniadau ar raddfa fawr gyda siarcol ar bapur, gan gyfuno delweddau, syniadau, pobl rydw i wedi'u braslunio neu dynnu llun. Ar ôl i mi ddod o hyd i naratif a chyfansoddiad i weithio ohono, rwy'n datblygu'r paentiad gyda phaent olew ac efallai printiau intaglio.” 
ymchwil
magwraeth
amgylchedd
cyfansoddiadau
siarcol
cyfuno
naratif
intaglio
Math o argraffu lle mae’r llun yn cael ei grafu i’r bloc (e.e. metal neu bren). Mae’r crafiadau’n dal yr inc sydd yn cael ei drosglwyddo i greu delwedd.
Y lle, amser neu amodau mae person, anifail, neu blanhigyn yn byw neu'n gweithredu ynddyn nhw.
Fel stori, lle mae cyfres o ddigwyddiadau’n cael eu portreadu.
Chwilio am wybodaeth i ateb cwestiwn neu i ddysgu mwy am bwnc.
Deunydd du sy’n cael ei greu trwy losgi pren heb lawer o aer. Gallwch ddefnyddio ffyn bach ohono i dynnu llun.
Sut a ble mae person yn cael ei fagu, yr amgylchiadau lle mae person yn tyfu i fyny.
Y weithred o uno pethau i greu un uned; dod ag elfennau at ei gilydd.
Darn o waith creadigol e.e. darn o gelf, ysgrifennu creadigol neu gerddoriaeth.

Gweithgaredd 2

Edrychwch ar y lluniau hyn.

Cranogwen, Twmcarnabwth, Y noson olaf

Mae Meinir Mathias yn defnyddio llawer o ddillad traddodiadol yn ei phaentiadau. Pan fyddwn ni’n rhoi ansoddair (gair sy’n disgrifio) ar ôl enw benywaidd, mae treiglad meddal e.e.

Siwmper ddu (du > ddu)

Does dim treiglad gydag enwau gwrywaidd:

Crys du

Rydyn ni hefyd yn defnyddio rhai ansoddeiriau benywaidd:

crys gwyn siwmper wen
crys melyn siwmper felen
crys gwyrdd siwmper werdd

het Gymreig
het ddu
crys gwyn
ffedog liwgar
clocsen ddu
cardigan binc
siôl las
trowsus coch
sgarff wen
sgert goch
Benywaidd Gwrywaidd

Cofiwch dynnu sgrinlun o’ch atebion i’w gadw yn eich cofnod personol.

Geirfa

cof diwylliannol - cofio digwyddiadau sy'n perthyn i grŵp o bobl, ac sy'n gysylltiedig â phethau, lleoedd neu brofiad - cultural memory

darlithio - cyflwyno gwybodaeth i ddosbarth mewn coleg neu brifysgol - lecturing

tirwedd - y ffordd mae'r tir yn edrych - landscape

myfyrio - meddwl yn ddwys am rhywbeth - reflect

cyfansoddiad - y dull neu’r ffordd y mae rhywbeth wedi cael ei ei ffurfio; adeiladwaith - composition

brwydrau gwleidyddol - political battles

printiau intaglio - lluniau sy'n cael eu hargraffu ar bapur gan ddefnyddio plât copr

magwraeth - y ffordd y mae rhywun yn cael ei godi - upbringing

amgylchedd - y byd naturiol o'n cwmpas ni - environment

siarcol - charcoal

naratif - stori - narrative

gosodiadau amlgyfrwng - darnau o gelf ar raddfa fawr sy'n defnyddio gwahanol fathau o gyfryngau - multimedia installations